Βοηθητικό μενού

Τάσος Ψάρρης: "Ο εαυτός τού ποιητή είναι το εύκολο θύμα"

Συνέντευξη στον Θεοχάρη Παπαδόπουλο

Συνομιλήσαμε με τον ποιητή Τάσο Ψάρρη, με αφορμή την έκδοση της νέας ποιητικής του συλλογής "Εγχειρίδιο ναυαγού" (εκδόσεις Εκάτη 2017).

Το «Εγχειρίδιο ναυαγού» είναι ένα ποιητικό εγχειρίδιο χρήσης για ναυαγούς ή ένα εγχειρίδιο με τις ποιητικές περιπέτειες ενός ναυαγού;
Το Εγχειρίδιο ναυαγού είναι η υποκειμενική αποτύπωση τής ψυχικής και συναισθηματικής ταλάντευσης του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος ασφυκτιά υπό το βάρος αφενός της κοινωνικοπολιτικής ένδειας και αφετέρου της εγγενούς του ατέλειας. Είναι μια συρραφή από εικόνες, ιδέες, προτροπές, συναισθήματα και στιγμές που μετεωρίζονται ανάμεσα στην απελπισία και την ελπίδα, το σκοτάδι και το φως, ή μάλλον το ημίφως. Το βιβλίο αντανακλά τις κρυφές συνιστώσες ενός υπαρξιακού πλαισίου που διαπερνά κάθε πράξη του σώματος και της ψυχής, σημαντικής ή ασήμαντης. Όπως κάθε έργο που ωθείται από τη μαγική δύναμη της ποίησης, το «Εγχειρίδιο ναυαγού» ιχνηλατεί με τόλμη τον νοητό χώρο στον οποίο δρουν οι κινητήριοι μοχλοί της ζωής. Συνήθως αυτός ο χώρος είναι απροσπέλαστος λόγω των ισχυρών αλληλοσυγκρουόμενων ρευμάτων που πηγάζουν από δύο εντελώς αντίθετους κόσμους, τον εξωτερικό και τον εσωτερικό, οδηγώντας σε μια στρεβλή και παραπλανητική σύγκρουση η οποία συνιστά τη βασική συνθήκη σχηματοποίησης της αυταπάτης της ζωής. Υπό αυτό το πρίσμα, η έννοια του ναυαγίου φαντάζει στα μάτια μου αρκετά ταιριαστή και επίκαιρη, κι αυτό γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος, ακόμα κι αν περιβάλλεται από τεράστια πλήθη ανθρώπων, πραγματικών ή ψηφιακών, είναι πάντα μόνος, αφόρητα μόνος, σ’ ένα κομμάτι γης περιστοιχισμένο από φουρτουνιασμένη θάλασσα. Πέρα όμως απ’ αυτό το επίπεδο, το βιβλίο έχει και μια δεύτερη υποδήλωση, πιο γενική, αυτή που αφορά την αναγκαιότητα της ανάγνωσης, κι αυτό γιατί η ποίηση, και η λογοτεχνία γενικά, αποτελούν πηγές ζωής σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από παντελή έλλειψη αξιόλογων ζωτικών πόρων.

Ο άνθρωπος αντιμέτωπος με τον εαυτό του, συναντά τον ίσκιο του σαν ζητιάνο, ή βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη με το περίστροφο. Ποια είναι η σχέση ενός ποιητή με τον εαυτό του;
Μια σχέση μίσους και αγάπης. Ή μάλλον αλληλοεξόντωσης. Ο εαυτός τού ποιητή είναι το πρωτότυπο ενός ονειροπαρμένου αντιγράφου, το όχημα μέσω του οποίου μεταφέρεται η ψυχή του ποιητή στην επικράτεια της πλασματικής αθανασίας. Ο ποιητής μάχεται για την αποτίναξη ενός ζυγού για τον οποίο πιστεύει ότι υπαίτιος είναι ο εαυτός του. Ο εαυτός τού ποιητή είναι το εύκολο θύμα, αυτός φταίει για όλα. Ο ποιητής θέλει να βγάλει τον εαυτό του από τη μέση, να βγει από μέσα του και να μείνει μόνος, αποτελώντας μια οντότητα απαλλαγμένη από τα υλικά και φθαρτά στοιχεία τής ύπαρξης. Ταυτόχρονα όμως, για να μπορεί να γράψει έστω και έναν στίχο θα πρέπει να καταδυθεί βαθιά μέσα στον εαυτό που τον φέρει. Έχουμε λοιπόν ένα παράδοξο, έναν φαύλο κύκλο, μια ασυνήθιστη κατάσταση αναγκαιότητας-περιττότητας που τις περισσότερες φορές προκαλεί αρνητικά αποτελέσματα, όπως για παράδειγμα παντελή απουσία έμπνευσης ή μόνιμη δυσαρέσκεια για το τελικό έργο. Ταυτόχρονα όμως, η ποίηση είναι και ένα καινούργιο δέρμα, στον βαθμό στον οποίο οδηγεί από μόνη της τον άνθρωπο που την παράγει σε μια νέα κατεύθυνση, τον βοηθά να νομίζει ότι μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή κάποιος άλλος, κάποιος καλύτερος απ’ αυτό που είναι. Αποτελεί επομένως το επακόλουθο της προσπάθειας μεταμόρφωσης και μετάβασης σ’ ένα άλλο εγώ, μια ψευδαίσθηση που συντηρεί τη ματαιοδοξία και τον ιδεαλισμό ενός ανθρώπου που έχει τη διαστροφή να πιστευει ότι μπορεί να αλλάξει τον κόσμο παίζοντας με τις λέξεις.

 

Συνήθως, από πού αντλείται την έμπνευσή σας;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη πηγή έμπνευσης. Η ποιητική δημιουργία είναι μια αυτόφωτη διαδικασία που έχει πολύ μικρή, σχεδόν μηδαμινή συνάφεια με τα εξωτερικά γεγονότα. Κατά τη γνώμη μου, η ποίηση είναι τόσο ανεξάρτητη από συναισθήματα, εντυπώσεις και συγκινήσεις, που ο δημιουργός δεν αποτελεί παρά ένα ασήμαντο μέσο πραγμάτωσης, ένα διακοσμητικό στοιχείο: ίσως αν υπήρχε κάποιος άλλος τρόπος να πάρουν οι ιδέες ορατή μορφή, να ήταν περιττός. Υπό αυτή την έννοια, ο ποιητής δεν δημιουργεί ποίηση αλλά δημιουργείται απ’ αυτήν. Συν τοις άλλοις, πιστεύω ότι η έννοια της έμπνευσης εμπεριέχει από μόνη της ένα είδος καταναγκασμού και καθοδήγησης, στον βαθμό στον οποίο το ποιητικό έργο ωθείται από κάτι που βρίσκεται έξω από εμάς. Αυτό δεν μπορεί παρά να βεβηλώνει το μεγαλείο της ποίησης, που αποτελεί μια ανώτερη μορφή έκφρασης και δημιουργίας, μια μορφή ελευθερίας. Με άλλα λόγια, η ποίηση δεν πηγάζει από συναισθήματα ή σκέψεις, αλλά μάλλον από την ηχώ τους, από την αντανάκλασή τους σε κάποιον απροσδιόριστο εσωτερικό καθρέφτη. Είναι οι αναθυμιάσεις τής ψυχής. Αν θεωρήσουμε την ψυχή σαν ένα δοχείο γεμάτο καύσιμα σε υγρή μορφή, τότε η ποίηση είναι οι τυχαίες διαρροές που σημειώνονται κάθε φορά που το σώμα αναταράζεται. Και το σώμα δεν αναταράζεται μόνο υπό την επήρεια κάποιου γεγονότος αλλά αναταράζεται και χωρίς να υπάρχει λόγος. Η αληθινή ποίηση είναι οι διαρροές μιας ψυχής που αναταράζεται χωρίς να υπάρχει λόγος. Υπάρχουν βέβαια πάντα και κάποιες περιπτώσεις όπου ορισμένα ποιήματα είναι περισσότερο συνυφασμένα με το εξωτερικό γίγνεσθαι, εμπεριέχοντας στοιχεία που μπορούν εύκολα να προσδιοριστούν και να διαμορφωθούν κατά βούληση. Κι εδώ όμως ο ρόλος της ψυχής είναι κομβικός καθώς αυτές οι ιδέες φιλτράρονται αυτόματα μ’ έναν τρόπο που υπερβαίνει τον δημιουργό.

 

Ποιες εικόνες εφορμούν στη γραφή σας;
Οι εικόνες εκείνης τής πραγματικότητας που δεν φαίνεται αλλά υπάρχει. Οι εικόνες μιας παράλληλης υπαρξιακής επικράτειας που θα παραμένει πάντα ανεξερεύνητη όσο ο κόσμος δεν θα διαβάζει, δεν θα δημιουργεί και δεν θα σκέφτεται. Όπως λέει κι ο Κίρκεγκωρ, εκεί παίζεται το παιχνίδι, σ’ αυτή τη δεύτερη σκηνή τού θεάτρου τής ζωής. Η γραφή μου επιδιώκει να διαπεράσει το σκληρό κέλυφος αυτής της παράλληλης ζώνης και να διερευνήσει τις δυνάμεις που διαμορφώνουν τις ανθρώπινες καταστάσεις. Με άλλα λόγια, έχει έναν εγκάρσιο προσανατολισμό, μια κατεύθυνση που είναι άχρονη, που δεν έχει δηλαδή αναφορές στο παρελθόν ή στο μέλλον, όπως πολλά λογοτεχνικά έργα, αλλά λειτουργεί με άξονα τις αθέατες πτυχές τού παρόντος. Κι όλα αυτά λαμβάνοντας υπόψη ότι οι διαβαθμίσεις τής πραγματικότητας είναι πολλές και μπορούν να οδηγήσουν σε έναν άπειρο αριθμό ασυνείδητων αλληλοσυσχετίσεων. Η γραφή μου ωθείται από ερωτήματα όπως: Ποια είναι η ουσιαστική σχέση του ανθρώπου με αυτά που του συμβαίνουν; Ποιες δυνάμεις καθορίζουν τη συνύπαρξή του με τους άλλους; Αυτά τα ερωτήματα συμπλέκονται δημιουργώντας ένα πλαίσιο γραφής που φαίνεται εκ πρώτης όψεως βαθύ αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ άμεσο. Εν κατακλείδι, θα έλεγα ότι οι εικόνες που εφορμούν στη γραφή μου δεν είναι εικόνες με την έννοια της οπτικής ή νοητικής αναπαράστασης, αλλά ακαθόριστα προσχέδια ενός έργου που δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί ποτέ. Επειδή όμως το μυαλό λειτουργεί πάντα μ’ έναν τρόπο μαγικό, μεταγενέστερα μπορούν να ανιχνευθούν στα ποιήματά μου διάφορα συγκεκριμένα τοπία και βιώματα, ανάλογα με το πώς το βλέπει ο καθένας.

 

Ετοιμάζεται κάτι καινούργιο; Πείτε μας τα νέα εκδοτικά σας σχέδια.
Σύντομα θα εκδοθεί από τις εκδόσεις Σμίλη το καινούργιο μου μυθιστόρημα με τίτλο Η βιτρίνα. Αυτή τη στιγμή ετοιμάζω μια συλλογή διηγημάτων που ευελπιστώ να ολοκληρωθεί μέσα στον χρόνο, και παράλληλα γράφω μια νέα ποιητική συλλογή.

Vakxikon Radio
Vakxikon Blog