της Σοφίας Αργυροπούλου (Άτη Σολέρτη)

(φωτό: Χρ. Δημητρακόπουλος) : η ηθοποιός Φένια Σχοινά και ο σκηνοθέτης Γιώργος Αγγελόπουλος

Η Κραυγή της Οργής από την ομάδα "Κάνθαρος", που κίνησε το ενδιαφέρον του κοινού της Πάτρας. Είναι αλήθεια! Όλα όσα έγιναν, γίνονται και αφήνουν ίχνη μέσα μας και στο διάβα του χρόνου. Το έγκλημα αποζητά την τιμωρία που του πρέπει. Όμως ποιο έγκλημα; Ποια τιμωρία; Μπροστά στα μάτια του κοινού αφέθηκε ο μίτος της σκληρής πραγματικότητας δειλά να τυλιχτεί γύρω απ’ τα μάτια των ανυποψίαστων θεατών, που έμοιαζαν με ίσκιους δικαστών, έτοιμοι να δηλώσουν ενοχή ή αθωότητα. Ο ίδιος μίτος ξεδιπλώνεται στους λαβυρίνθους γεγονότων που συμβαίνουν γύρω μας, έξω μας, μέσα μας. Αφήνεται ύπουλα να μπερδευτεί στα βήματα της τύχης που ενεδρεύει για να διχάσει…, να δικάσει…, και να πάψει. Ίσως έτσι να λυτρωθεί. Ακολουθήστε με….

"Δεν είναι αλήθεια". Πως προέκυψε αυτός ο τίτλος; Κι αυτό θέλω να το ρωτήσω γιατί τα μηνύματα που περνά η παράσταση είναι πάρα πολλά. Να προσθέσω πως η παράσταση «Μόνοι» ήταν ένα πρώτο δείγμα της. Τι είδαμε εκεί;

Η αλήθεια περί των γεγονότων που συμβαίνουν, κατά την άποψή μου, είναι αντικείμενο συναινέσεων και όχι προβολή μιας ανώτερης αντικειμενικής πραγματικότητας. Αυτό το γνωρίζει – υποσυνείδητα, όπως οι περισσότεροι άνθρωποι – ο κεντρικός μας ήρωας και με βάσει αυτό προχωρά τη ζωή του. Στο ΜΟΝΟΙ είχαμε δει το πρώτο μέρος του "Δεν είναι ΑΛΗΘΕΙΑ" όπου κέντρο ήταν η συμβίωση του Αντρέα με την Κόρη του. Δοκιμάστηκαν τότε κάποια πράγματα όπως οι χαρακτήρες που είχαν χτιστεί, το κείμενο και η συνοχή του και η τοποθέτηση του κοινού με αυτή την ανορθόδοξη διάταξη. Παίχτηκε για μια εβδομάδα τον Ιούνιο του 2009.

"Το θέατρο στο σύνολό του είναι αναγκαστικά πολιτικό, γιατί όλες οι δραστηριότητες του ανθρώπου είναι πολιτικές". Αυτή είναι μια φράση του Αουγκούστο Μπόαλ από "Το θέατρο του καταπιεσμένου", την οποία αναφέρετε και στο βιβλίο της παράστασης, μέσα στο οποίο βρίσκεται και το θεατρικό κείμενο. (Σας συγχαίρω για την εξαιρετική επιμέλειά του!). Πόσο σοφή κι επίκαιρη είναι;

Το πρόγραμμα δημιουργήθηκε με ευθύνη ενός εκ των συγγραφέων, του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (οι υπόλοιποι ήταν η Γιάννα Ροϊλού, ο Φάνης Δίπλας κι εγώ)  και με την ενεργή συμμετοχή όλων μας. Συμπληρώνει την παράσταση, δεν είναι ένα απλό αναμνηστικό της. Μέσα εκεί εμφανίζεται ο προβληματισμός μας για την έννοια του πολιτικού στην τέχνη. Από την αρχή της δημιουργίας αυτής της παράστασης το πολιτικό της μέρος ήταν πολύ ισχυρό μέσα μας. Επιλέξαμε, ωστόσο, να γίνουμε πιο "αστικοί"  στη δραματουργική του αντιμετώπιση. Το πολιτικό στο έργο μας γίνεται εξωτερικό πλαίσιο της δράσης και όχι βασικό αφήγημα. Δεν την επηρεάζει, απλά κινητοποιεί τη συλλογική μνήμη του κοινού και του δίνει μια προέκταση σκέψης πάνω στη θεατρική δράση που έχει δει. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι αν είναι αυτονόητα πολιτικές οι ανθρώπινες δραστηριότητες αλλά, αν ο άνθρωπος τις αντιλαμβάνεται ως τέτοιες. Η τέχνη, ομοίως, είναι πολιτική αν οι δημιουργοί της το αποφασίσουν.

"Το ποιος" δεν είναι παρά η μορφή που ακολουθεί τη λειτουργία του "τι". Φράση από το V for Vendetta. Τι καθορίζει ένα αποτέλεσμα; Το ίδιο το γεγονός; Το συμβάν;

Το αποτέλεσμα καθορίζεται από έναν συνδυασμό πράξεων / δράσεων και εξωτερικών συνθηκών. Οι εξωτερικές συνθήκες ορίζουν τα όρια των δράσεων και από κει και πέρα είναι στο χέρι του ατόμου να τα σεβαστεί, ή να τα υπερβεί. Ο Αντρέας – που είναι ο ήρωας του "Δεν είναι ΑΛΗΘΕΙΑ" - επινοεί ένα νέο τρόπο συνδιαλλαγής με τις «εξωτερικές συνθήκες: απλά, τις χρησιμοποιεί προς όφελός του αγνοώντας, μάλιστα, πως ανήκει σε κείνους που τις δημιούργησαν.

Και ποια η δύναμή της αντανάκλασής του στη μεταφορά του στη σκηνή; Ποιος έχει δύναμη εκεί πάνω; Το κείμενο; Ο ηθοποιός; Το σκηνικό;

Όπως και στη ζωή, τη δύναμη στη διάρκεια της θεατρικής πράξης δεν την έχει κάνεις αυθαίρετα. Όλα βασίζονται στο "θεατρικό συμβόλαιο" - για να παραφράσω το "κοινωνικό συμβόλαιο" του Hobbes – κατά το οποίο ο θεατής εκχωρεί εμπιστοσύνη στον ηθοποιό και του επιτρέπει να αγγίξει τον εσωτερικό του κόσμο, το συναίσθημα και τη λογική του, δηλαδή. Για μένα αυτός ο άξονας σιωπηλής συνενοχής ηθοποιού – θεατή είναι και το ουσιώδες στο θέατρο. Το κείμενο, η όψη και τα άλλα συστατικά της παράστασης είναι σημαντικά αλλά όχι αναγκαία στοιχεία. Άρα τη δύναμη την έχει η σχέση των ηθοποιών με το κοινό και όχι ο ένας από τους δύο.

Ο συγγραφέας ενός θεατρικού έργου, οφείλει να βάζει κανόνες στην έκφρασή του ή μπαίνουν από μόνοι τους βάσει του γεγονότος;

Δεν ξέρω τι πρέπει να κάνει ο συγγραφέας ή ο κάθε δημιουργός, πάντως το ζήτημα των κανόνων έρχεται και σε συναντά, ούτως ή άλλως, με τη μορφή των εξωτερικών συνθηκών – που λέμε πιο πάνω. Είναι το βασικό ζήτημα της τέχνης, όπως εγώ τη βλέπω : η απεύθυνση. Ο Σεφέρης γράφει πως ο ποιητής πρέπει να μιλάει στη γλώσσα των άλλων. Αυτή η ανάγκη επικοινωνίας πολλές φορές θέτει την ανάγκη δημιουργικών κανόνων. Την ανάγκη δηλαδή μιας «γλώσσας» επικοινωνίας με το κοινό. Όντως, δεν μπορείς να μιλήσεις για ένα θέμα που σε ενδιαφέρει απευθυνόμενος στους Ιάπωνες και μιλώντας Ελληνικά. Κι όμως, πότε – πότε εμφανίζεται κάποιος που το κάνει και γίνεται απόλυτα κατανοητός και οι κανόνες αναπροσαρμόζονται. Νομίζω, τελικά, πως κάθε δημιουργός ορίζει τους δικούς του κανόνες και περιορισμούς. Αυτούς που, τελικά, τον βοηθούν να εκφράσει πληρέστερα αυτό που έχει ανάγκη να εκφράσει.

Τα γεγονότα του σήμερα. Στην παράσταση βλέπουμε να γίνεται αναφορά σε μια σειρά από γεγονότα που στιγματίζουν την όψη της Ελλάδας. Η σάπια πολιτική, τα σκάνδαλα, το οικονομικό αδιέξοδο, οι απεργίες, η ανεργία, το κυνήγι και ξυλοκόπημα νεαρών από αστυνομικούς, ο επερχόμενος θάνατος. Ο Δεκέμβρης του 2008. Το έγκλημα και η τιμωρία. Άραγε το έχουμε διαβάσει το βιβλίο του Ντοστογιέφκι, το ολοκληρώσαμε ή όλο το αφήνουμε στη μέση; Παίρνει το κάθε έγκλημα την τιμωρία που του αξίζει; Γιατί δυσκολεύομαι να δω τη λύτρωση να πλησιάζει…

Στον κόσμο του Ντοστογιέφσκι ο άνθρωπος ούτως ή άλλως θα τιμωρηθεί για τα εγκλήματά του. Και, ουσιαστικά, προτιμά την ανθρώπινη τιμωρία γιατί η θεία που θα έλθει μετά θα είναι αδυσώπητη. Την νέα εκδοχή του ανθρώπου τη δίνει ο Γούντυ Άλλεν στο "Match Point". Εμείς, προσπαθήσαμε να κάνουμε την ελληνική εξειδίκευση του ζητήματος. Η τιμωρία εδώ είναι αντικείμενο πολιτικής – με την ευρύτερη έννοια – επιρροής. Αυτό που είδαμε πέρσι το Δεκέμβριο ήταν πως ως κοινωνία μας συμφέρει να μοιράζουμε δικαιώματα παρανομίας παρά να αποκτήσουμε ένα ενιαίο και κοινώς αποδεκτό πλαίσιο νομιμότητας. Η συντεταγμένη και δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση ερμήνευσε τη βία του περσινού Δεκεμβρίου ως μια νομιμοποιημένη από το φόνο Γρηγορόπουλου αντίδραση μιας θιγόμενης φατρίας, των «αντιεξουσιαστών». Αυτό, εμπεριέχει  και το δομικό πρόβλημα της Ελλάδας, πιστεύω. Δεν υπάρχει κοινωνία. Υπάρχουν αντιμαχόμενες φατρίες ή συντεχνίες οι οποίες εις βάρος ενός γενικού συνόλου εξισορροπούν τα συμφέροντα τους. Στο έργο μας, ο Αντρέας είναι – εκτός των άλλων – εκπρόσωπος αυτής της Ελλάδας. Και, όπως δείχνουν τα πράγματα σήμερα, με την οικονομική κρίση να συνταράζει αυτό το οικοδόμημα του ελληνικού μεταπολιτευτικού «θαύματος», αυτή η Ελλάδα, η Ελλάδα του Αντρέα, εξακολουθεί να έχει δύναμη, να αποκτά πλούτο και χρυσές εθελούσιες εξόδους ενώ την ίδια ώρα δεν υπάρχουν χρήματα για το ταμείο ανεργίας. Εσύ περιμένεις τώρα να δεις τη λύτρωση να πλησιάζει;

Εγώ ελπίζω να τη δω να πλησιάζει… Δεν ξέρω αν τρέφω φρούδες ελπίδες, όμως αυτό θα έφερνε την κάθαρση στο δράμα που υπάρχει γύρω μας.

Ας εστιάσω λίγο στο έργο. Όσο μπορώ, χωρίς να θέλω να αποκαλύψω τα κρυφά νοήματά του. Ο Αντρέας. Ένας πατέρας μόνος. Πιστός στη συντροφιά της κόρης του. Η ανάγκη να κρατά τον εαυτό του δεμένο μαζί της, δεν τον αφήνει να ζήσει μια κανονική ζωή. Το δωμάτιό της και το γραφείο του. Τα όρια που βάζουν μεταξύ τους. Από την άλλη, η ανάγκη να πετάξει αυτή τη δέσμευση, έρχεται και τον συναντά με τη μορφή της Αρετής. "Λυπάμαι… Με γνώρισες σε μια πολύ περίεργη περίοδο της ζωής μου…". Μια φράση από την ταινία “Fight Club” που ακούγεται και από τον πρωταγωνιστή του έργου. Κι ύστερα το σκοτάδι. Το κρύο και η ζέστη. Το ατύχημα. "Ήταν ατύχημα"! Η φράση που υποβάλλει καθόλη τη διάρκεια της παράστασης το θεατή. Δεν θα αποκαλύψω άλλα… Απλά θα ρωτήσω. "Αλήθεια"; Ή "Δεν είναι αλήθεια";

Μα όλα όσα συνέβησαν ατυχήματα ήταν, δεν υπάρχει αμφιβολία. Είναι σίγουρο πως το ατύχημα με τις διάφορες μορφές που παίρνει κατά καιρούς (τροχαίο, εξοστρακισμός κτλ.) αποτελεί και το άλλοθι αυτού που το προκαλεί. Όμως, δεν μιλάμε για ατύχημα που συμβαίνει στα καλά καθούμενα. Αν τρέχω με 180 στην εθνική οδό και σκοτώσω κάποιον ατύχημα είναι αλλά είμαι και εγκληματίας. Άρα η αλήθεια, ξαφνικά, γίνεται αντικείμενο διαπραγμάτευσης, έτσι δεν είναι; Το έγκλημα είναι, τελικά, η διαχείριση του αποτελέσματος των ατυχημάτων.

Βρήκα πολύ ενδιαφέροντα κι ευρηματικό τον τρόπο της σκηνοθεσίας. Σας συγχαίρω και προσωπικά. Το κοινό βρίσκεται ανάμεσα στα πρόσωπα, κατέχει περίοπτη θέση και θέαση. Σαν παρατηρητής - φάντασμα, παίζει το ρόλο των Ερινυών, των δικαστών, των ενόρκων, στοιχειώνει τον Αντρέα και καλείται στο τέλος να βγάλει ετυμηγορία. Πως το εμπνευστήκατε να το στήσετε έτσι;

Α, σας ευχαριστώ πολύ για τα συγχαρητήρια αλλά, δυστυχώς το έχω κλέψει. Έχουν προηγηθεί οι παράγωγοί του Big Brother και των συναφών reality. Ξέρετε, στα λαϊκά δικαστήρια προσφεύγουν όλοι όσοι δεν εμπιστεύονται τα τακτικά. Και δεν είναι λίγοι αυτοί… Πιστεύετε πως οι άνθρωποι στην Ελλάδα εμπιστευόμαστε τους θεσμούς; 

Πως εμπνέεστε κυρίως; Από τη δύναμη του κειμένου; Της φαντασίας σου; Του χώρου; Τα πρόσωπα των ηθοποιών; Να πούμε πως οι ερμηνείες των ηθοποιών ήταν εξαιρετικές. Ιδιαίτερα της μικρής Φένιας.

Ο κάθε καλλιτέχνης έχει τις πηγές της έμπνευσής του, τις οποίες πολλές φορές αγνοεί κιόλας. Εγώ, ας πούμε, μπορώ να πω ότι εμπνεύστηκα από το σοκ που μου προκάλεσαν τα Δεκεμβριανά. Αλλά, σκέφτομαι πώς δουλέψαμε από τότε μέχρι και τώρα και παρατηρώ πως πηγές έμπνευσης σε μια ομαδική και συνεργατική δουλειά όπως το θέατρο είναι οι συνεργάτες. Πλέον δε θυμόμαστε ποιος σκέφτηκε τι σε αυτό το έργο και σε αυτή τη σκηνοθεσία, παρόλο που την τελική ευθύνη την είχα σίγουρα εγώ. Ο ένας έκοβε κι ο άλλος έραβε, που λένε. Η Φένια ήταν μικρότερη από όλους σε ηλικία κι εμπειρία. Όμως, μπήκε στη διαδικασία με δύναμη και δημιουργικό πάθος και κέρδισε τη θέση που της άξιζε στην παράσταση. Και αυτή δεν ήταν μόνο της ηθοποιού που έπαιζε την Κόρη. Ένα βράδυ, πριν την πρόβα και ενώ είχαμε ατέρμονες συζητήσεις ως συγγραφική τετράδα για μια σκηνή που είχαμε δοκιμάσει με διάφορους τρόπους και δεν ξέραμε πώς να την κάνουμε, ήρθε για την πρόβα, μας άκουσε λίγο και έδωσε τη λύση. Η σκηνή έγινε όπως πρότεινε η Φένια. Ήταν εξαιρετική συνεργάτιδα σε όλα τα επίπεδα της δημιουργίας του "Δεν είναι ΑΛΗΘΕΙΑ".

Στην ταινία και για λόγους σχετικούς με την υπόθεση του έργου, γίνεται αναφορά στις ταινίες: V for Vendetta, Fight Club, American History X καθώς και στο μυθιστόρημα του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, "Έγκλημα και Τιμωρία". Ποιους καλλιτέχνες θαυμάζετε; Συγγραφείς και σκηνοθέτες.

Δύσκολή αυτή η ερώτηση. Νομίζω όλους. Όταν αρχίζεις να δημιουργείς με έναν τρόπο πιο σαφή και παραγωγικό και όχι φλου αρτιστίκ, καταλαβαίνεις και εκτιμάς τις λύσεις, τις σκέψεις και τις προτάσεις που ο κάθε καλλιτέχνης καταθέτει. Έχω κι εγώ τα ιδιαίτερα πρότυπά μου, βέβαια, αλλά δε θα σας τα πω. Οι αναφορές ανταποκρίνονται στα δυο επίπεδα της παράστασης : την προσωπική ιστορία του Ανδρέα και την πολύ πρόσφατη πολιτική ιστορία της χώρας.

Υπάρχει ρεύμα φιλοσοφικό, καλλιτεχνικό από το οποίο δεχτήκατε τη μεγαλύτερη επιρροή; Ή ίσως κάποιοι καλλιτέχνες που σας στιγμάτισαν;

Το 2001 δούλεψα με τον Marcello Magni – έναν από τους ιδρυτές του θεάτρου Complicite – σε μια παράσταση του Γ. Κιμούλη. Ο Marcello μου έδειξε – όπως και στους περισσότερους που δουλέψαμε τότε μαζί – έναν δημιουργικό δρόμο που μου άνοιξε απίστευτους ορίζοντες. Ένα θέατρο συνόλου, όπου δε βασιζόταν απαραίτητα σε προϋπάρχον κείμενο αλλά, σε μια ομαδική διαδικασία δημιουργίας και επινόησης. Θα έλεγα ότι στις παραστάσεις μου υπάρχουν πολλές επιρροές από τον Μπρεχτ, αλλά αυτό το διαπίστωσα μόνο αφού είχα κάνει κάποιες και επέστρεψα – τυχαία – σε κάποια θεωρητικά του κείμενα.

Πως βλέπετε το μέλλον της σκηνοθεσίας στην Ελλάδα; Στο εξωτερικό είναι καλύτερα τα πράγματα;

Σίγουρα στην υπόλοιπη Ευρώπη οι θεατρικοί καλλιτέχνες χαίρουν μεγαλύτερης εκτίμησης στην ευρύτερη κοινωνία, όποιος έχει μείνει λίγο εκεί κι έχει συναναστραφεί τους κατοίκους το διαπιστώνει από τις αντιδράσεις τους. Πιθανώς μέσα στους αιώνες, έχουν βρει τη  θέση τους στην κοινωνία. Μιλάμε για κοινωνίες με άλλο βαθμό κοινωνικής ωριμότητας, άλλωστε. Ως προς την εκπαίδευση εδώ έχουμε ένα έλλειμμα, το οποίο μόνο με κάποιες σποραδικές προσπάθειες προσπάθησε να καλυφθεί. Δεν έχουμε σχολές σκηνοθεσίας. Εγώ, ας πούμε, δεν είμαι σκηνοθέτης, είμαι ηθοποιός που σκηνοθετεί. Οι δραματικές σχολές, από την άλλη, παραείναι πολλές, δε βρίσκετε; Το μέλλον, τώρα, εξαρτάται από τους δημιουργούς και το κοινό, όπως πάντα. Εμείς προτείνουμε και το κοινό αξιολογεί. Αισιόδοξος είμαι.

Ποια είναι τα επόμενά σας σχέδια;

Φέτος θα βρίσκομαι κυρίως στην Αθήνα. Είναι δύσκολη η συνεχής παρουσία σε μια επαρχιακή πόλη όπως η Πάτρα. Κάπως αποκόβεσαι από τη ροή των πραγμάτων. Οπότε, όντας στην Αθήνα, θα παίξω στο Γλάρο του Τσέχοφ από την ομάδα Pequod. Μετά, αφού ανέβει το έργο, θα αρχίσω να δουλεύω μια καινούργια ιδέα δική μου. Παράλληλα θα διδάσκω τα Σάββατα στο θέατρο Άκης Δαβής σε ένα σεμινάριο γύρω από το chorus, το θεατρικό σύνολο επί σκηνής. Επίσης, θα συνεχίσω να διδάσκω στα σεμινάρια θεάτρου του act. Το act φιλοδοξώ να καταφέρει να κάνει και μερικές ενδιαφέρουσες μετακλήσεις παραστάσεων από την Αθήνα μετά το Καρναβάλι, το οποίο, όπως καταλαβαίνετε, δεν επιτρέπει την παραγωγή τέχνης στην οδό Γεροκωστοπούλου για όσο διαρκεί.

Σας ευχαριστώ πολύ και σας εύχομαι κάθε επιτυχία!

Κι εγώ σας ευχαριστώ που είδατε τη δουλειά μας.

*

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ
Γεννήθηκε το 1976 στο Κάρντιφ της Ουαλίας. Άρχισε να παίζει θέατρο στο θεατρικό τμήμα των Πολιτιστικών Ομάδων Φοιτητών του Πανεπιστημίου Πατρών το 1999. Τελείωσε τη δραματική σχολή του Σύγχρονου Θεάτρου Αθήνας το 2002. Συνέχισε κάνοντας σεμινάρια με τον Marcello Magni, την Annabel Arden, τη Linda Kerr Scott και τον Emmanuel Cornubet. Έχει παίξει, σκηνοθετήσει, γράψει κείμενα ή όλα αυτά μαζί, σε παραστάσεις του Κάνθαρου, των AbOvo, του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, της Βιομηχανικής, του Σύγχρονου Θεάτρου Αθήνας του Γ. Κιμούλη και του γαλλικού θιάσου Somatic Tintamarre. Έχει διδάξει σε σεμινάρια στην Ελλάδα και στη Γαλλία. Ίδρυσε τον Κάνθαρο το Μάρτιο του 2007 και το θέατρο act το Μάιο του 2008.

ΚΑΝΘΑΡΟΣ
Ιδρύθηκε το Μάρτιο του 2007 στην Πάτρα, όπου και εδρεύει. Σκοπός του είναι η συνεχής παραγωγή καλλιτεχνικού έργου αλλά και η διοργάνωση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων για επαγγελματίες και ερασιτέχνες ηθοποιούς. Από το Μάιο του 2008 ο Κάνθαρος έχει αποκτήσει το act -  ένα μικρό θέατρο μεταβλητής γεωμετρίας και χωρητικότητας ως και 65 θέσεων. Το act στεγάζει παραστάσεις και άλλες καλλιτεχνικές δραστηριότητες και είναι ανοιχτό σε δημιουργούς και σχήματα που θέλουν να δείξουν τη δουλειά τους στην Πάτρα. http://www.kantharos.gr/

Θεατρική παράσταση «Δεν είναι ΑΛΗΘΕΙΑ»
Η συμπαραγωγή του Κάνθαρου και της Βιομηχανικής που παρουσιάζεται στο θέατρο act στις σκάλες Γεροκωστοπούλου 65β από τις 13 Νοεμβρίου, ολοκλήρωσε τον κύκλο της μετά από 43 παραστάσεις τη Δευτέρα 18 Ιανουαρίου 2010. Το έργο μιλάει για τη ζωή ενός πατέρα γύρω στα πενήντα, του Αντρέα, ο οποίος ζει με την δεκαεπτάχρονη κόρη του στην Πάτρα, μετά το χαμό της γυναίκας του. Η σχέση τους θα διαταραχτεί από τον ερχομό μιας νέας γυναίκας στη ζωή του. Ο θεατής, όντας ο ίδιος μέσα στο σπίτι των ανθρώπων αυτών, παρατηρεί από πολύ κοντά την καθημερινότητά τους, όπως αυτή διαμορφώνεται τα τελευταία πέντε χρόνια και, παράλληλα, βλέπει μαζί τους πώς αποτυπώνονται τα «σημαντικά» και τα σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας από την τηλεόραση του σπιτιού τους. Στο τέλος, μια αναπάντεχη ανατροπή συνδέει την ζωή μέσα στο σπίτι με τις ταραχές που έλαβαν χώρα στο κέντρο της Πάτρας τις μέρες μετά τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Η παράσταση ολοκληρώνει τον κύκλο της έχοντας δεχτεί πολύ καλά σχόλια από τους θεατές που την παρακολούθησαν. Ανάμεσά τους, ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔηΠεΘέ Πάτρας Γιάννης Βόγλης και ο διευθυντής του Θεάτρου του Νέου Κόσμου Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, ο βουλευτής Νίκος Νικολόπουλος. Το κείμενο προέκυψε μετά από πολύμηνη εργασία των τεσσάρων συγγραφέων: Τηλέμαχου Τσαρδάκα, Γιάννας Ροϊλού, Γιώργου Αγγελόπουλου και Φάνη Δίπλα. Σκηνοθετεί ο Γιώργος Αγγελόπουλος, τα σκηνικά επιμελήθηκε η Νόρα Πορτέκη, τα κοστούμια η Κατερίνα Δίπλα και τους φωτισμούς η Ευσταθία Δρακονταειδή. Παίζουν, ο Φάνης Δίπλας, η Φένια Σχοινά και η Συγκλητική Βλαχάκη.

Στις φωτογραφίες : (φωτό: Χρ. Δημητρακόπουλος) : οι ηθοποιοί Φένια Σχοινά και Φάνης Δίπλας, (φωτό Ηλίας Γαλανόπουλος) : οι ηθοποιοί Φ. Δίπλας και Φ. Σχοινά και στο βάθος η συγγραφέας Γιάννα Ροϊλού

του Νέστορα Πουλάκου

“Δεν ήθελα να κάνω μια ταινία για τη σεξουαλική κακοποίηση, τον βιασμό της γυναίκας, ούτε καν για την εκδίκηση που παίρνει, αλλά σκοπός μου ήταν να επικεντρωθώ στις συνέπειες της πράξης, στην αίσθηση ενοχής που αφήνει αυτή, στην καταστροφή που φέρνει και, εντέλει, στα κατοπινά συναισθήματα του ανθρώπου, όπως η ντροπή, η ασχήμια, η ανοησία”, μας τόνισε πολύ χαρακτηριστικά ο Βρετανός σκηνοθέτης Πίτερ Στρίκλαντ. Πλησιάζοντας τα 40 του χρόνια, αναδείχθηκε το μεγαλύτερο ταλέντο στην Ευρώπη την περυσινή χρονιά, σύμφωνα με τα European Film Awards, για το σκηνοθετικό του ντεμπούτο με την ταινία “Η εκδίκηση της Καταλίν Βάργκα”.

Τον συναντήσαμε στα πλαίσια του 50ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, τον περασμένο Νοέμβριο, όπου η ταινία του προβλήθηκε με μεγάλη επιτυχία. “Ειλικρινά, δεν ξέρω ή μάλλον δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει επιτυχία. Για μένα, επιτυχία μπορεί να είναι μια και μόνο προβολή της ταινίας μου, η έντονη αντίδραση του κοινού, η συγκεκριμένη στάση του μέσα στην αίθουσα”, μας εξήγησε ο κ. Στρίκλαντ. ο οποίος απέσπασε βραβεία τόσο στην περυσινή Μπερλινάλε όσο και σε φεστιβάλ της Δανίας.

Εξόριστη από τον σύζυγό της αλλά και από την κοινότητα του χωριού της, η Καταλίν Βάργκα δεν έχει άλλη ελπίδα παρά να ξεκινήσει μια αναζήτηση ώστε να βρει τον αληθινό πατέρα του γιου της, Ορμπάν. Παίρνοντας τον Ορμπάν μαζί της, η Καταλίν διασχίζει τα Καρπάθια και αποφασίζει να ανοίξει ξανά ένα μελανό κεφάλαιο του παρελθόντος της, με σκοπό να πάρει εκδίκηση. Η αναζήτησή της θα την οδηγήσει σε έναν τόπο, όπου 11 χρόνια πριν είχε υποσχεθεί στον εαυτό της ότι δεν θα ξαναγυρνούσε ποτέ.

Ο Πίτερ Στρίκλαντ, ελληνικής καταγωγής παρεμπιπτόντως, που ζει στην Κεντρική Ευρώπη και πηγαινοέρχεται στην Αγγλία, μας ξεκαθάρισε ότι “σκοπός μου ήταν να εξερευνήσω τον ανθρώπινο ψυχισμό, το πως δηλαδή καταφέρνει το ον να κάνει το κακό, και το πως καταλήγει εκεί, στο αποτρόπαιο”.

Η “Εκδίκηση της Καταλίν Βάργκα”, επιπλέον, έχει ένα άψογο αισθητικό αποτέλεσμα, τόσο σε εικαστικό όσο και σε ακουστικό επίπεδο. Γι' αυτή την κατηγορία, άλλωστε, τιμήθηκε με την Αργυρή Άρκτο στο Βερολίνο. Αυτό είναι και το μεγάλο ατού του Πίτερ Στρίκλαντ, το οποίο είχε φανεί στις μικρού μήκους ταινίες του τη δεκαετία του '90. “Στις πρώτες μου σκηνοθετικές απόπειρες με ενθουσίαζε ν' ανακατεύω ήχους έντονους με εικόνες χαρακτηριστικές και στίχους ποιητικούς, και να ασχολούμαι με πρόσωπα όπως ο Άντυ Γουόρχολ, που άφησαν εποχή στην αισθητική εικόνα της γενιάς τους”, μας είπε ο Στρίκλαντ.

Για όλα τα παραπάνω βρέθηκε στην Αθήνα στις 2 Φεβρουαρίου ο Βρετανός δημιουργός, καλεσμένος του 4ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Psarokokalo, όπου παρουσιάστηκε ρετροσπεκτίβα ταινιών μικρού μήκους του, ενώ έδωσε masterclass οπτικοαουστικού περιεχομένου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας.

Η “Εκδίκηση της Καταλίν Βάργκα” προβάλλεται στις αίθουσες από τις 4 Φεβρουαρίου.

*

Είχε την τύχη ή την ατυχία να μπλέξει με τη μυθιστορία του Κόρμακ ΜακΚάρθυ. “Ήταν μεγάλη πρόκληση για μένα να μεταφέρω στον κινηματογράφο τον “Δρόμο” αυτού του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα”, μας εξήγησε ο Αυστραλός σκηνοθέτης Τζον Χίλκοουτ, “διάβασα το βιβλίο, το οποίο έχει ένα αληθινά πολύ σκληρό και συνάμα πυκνό υλικό, κι έτσι έπρεπε να επικεντρωθώ στην ουσία”, συνέχισε ο δημιουργός του προ ετών “The Proposition” και στενός φίλος του Νικ Κέιβ, ο οποίος άλλωστε ντύνει μουσικά την ταινία.

Ο “Δρόμος” είναι ένα μελλοντολγικό εσχατολικό θρίλερ, που περιγράφει έναν κόσμο κατεστραμμένο, βυθισμένο στην απόλυτη σήψη, με το ανθρώπινο είδος να βρίσκεται υπό εξαφάνιση. Ο Τζον Χίλκοουτ, ο οποίος βρέθηκε στην Αθήνα τον περασμένο Οκτώβριο στα πλαίσια του Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου (του Νίνου Φένεκ Μικελίδη) όταν και τον συναντήσαμε στην περιοχή της Πλάκας, κλήθηκε να διαχειριστεί ένα δαιδαλώδες σενάριο καθώς και γνωστούς πρωταγωνιστές όπως ο Βίγκο Μόρτενσεν, η Σαρλίζ Θερόν, ο Ρόμπερτ Ντυβάλ και ο Γκάι Πιρς.

Ένας πατέρας διασχίζει με τον γιο του την κατεστραμμένη Αμερική. Τίποτα δεν κινείται στο ερημωμένο τοπίο εκτός από τη στάχτη στον άνεμο. Το κρύο είναι τόσο τσουχτερό που ραγίζει πέτρες, ενώ μόλις χιονίσει όλα γίνονται γκρίζα. Ο ουρανός είναι πάντα σκοτεινός. Προορισμός τους είναι η ακτή, αν και δεν γνωρίζουν τι θα βρουν εκεί. Μαζί τους έχουν μόνο ένα πιστόλι, για να μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους από τις συμμορίες που παραμονεύουν στον δρόμο, τα ρούχα που φοράνε, ένα καροτσάκι με τροφή και, βέβαια, ο ένας τον άλλον

“Με την καταστροφή του Κατρίνα, με το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου, άπαντα έχουν επιπτώσεις σε παγκόσμια κλίμακα. Η σκοτεινή πλευρά της Αμερικής στην ιστορία του ΜακΚάρθυ αντικατοπτρίζει μια πτυχή της σημερινής πραγματικότητας”, μας λέει ο κ. Χίλκοουτ. Και συνεχίζει : “Οι πολιτισμοί πάνε κι έρχονται. Κάποτε ήταν πιο δυνατοί απ’ όλες τις πολιτικές και τις κυβερνήσεις του κόσμου, αλλά πλέον έχουν περιέλθει κι αυτοί στην αβεβαιότητα”.

Τόσο η φωτογραφία και η σκηνογραφία όσο και η μελωδικότητα των ήχων του Νικ Κέιβ χαρακτηρίζουν την ταινία του Τζον Χίκοουτ. “Προσπαθήσαμε να πετύχουμε τον γκρίζο κόσμο του βιβλίου, να καταδείξουμε τους φόβους του ανθρώπινου γένους, τη δύναμη της επιβίωσης, τα σημάδια μιας κοινωνίας σε παρακμή”, τονίζει χαρακτηριστικά ο βραβευμένος δημιουργός.

Παραμένοντας βαθιά απαισιόδοξος για το παρόν και το μέλλον των Η.Π.Α. παρά την εκλογή Ομπάμα (“τίποτα δεν έχει αλλάξει επί της ουσίας”) χαρακτηρίζει την πένα του Κόρμακ ΜακΚάρθυ ως βαθιά ουσιαστική, σχεδόν σωτήρια για την κοινωνική σκέψη του αναγνωστικού κοινου. “Πιστεύω ότι δε βλέπει τα πράγματα απαραίτητα με οπτιμιστική ή πεσιμιστική ματιά. Τον ενδιαφέρουν οι κύκλοι της ζωής, το γεγονός ότι ο ένας πολιτισμός οδηγεί στον άλλο, ότι ένα είδος πεθαίνει και το άλλο συνεχίζει. Ακόμα κι έτσι ο “Δρόμος” του Κόρμακ είναι μια ιστορία για τους προσωπικούς του φόβους, για το γιο του και το μέλλον του. Αυτή είναι και η ουσία της ιστορίας. Είναι σαν μια προβολή των χειρότερων φόβων ενός γονέα».

Ο “Δρόμος” προβάλλεται στις αίθουσες από τις 11 Φεβρουαρίου.

του Νίκου Μπίνου

φώτο : Ν.Ι. Πουλάκος

Τα πάντα ανατράπηκαν μέσα σε λίγες μόνο ώρες. Ξαφνικά η Χαλκιδική έγινε Λευκάδα και το κάμπινγκ έδωσε τη θέση του σ' ένα δωμάτιο μιας μονοκατοικίας 5 χλμ έξω από τη Χώρα. Στο διάστημα της -εκεί- παραμονής μου, με συντρόφευε το δεύτερο μυθιστόρημα της κ. Ζαχαροπούλου (σε απάντηση των κακεντρεχών σχολίων περί ρεμβάσματος). Στο νησί, λοιπόν, των Βαλαωρίτη και Σικελιανού προσπάθησα ν' ανακαλύψω αν και εφόσον "Η Ζωή Είναι Εδώ". Είναι τελικά; Και ποιός θα μπορούσε να δώσει μια πιο κατατοπιστική απάντηση από την ίδια τη δημιουργό. Κάπως έτσι, λοιπόν, κλείστηκε η συνάντηση μας. Απόγευμα Σαββάτου, ενώ κοντοζύγωνε το τέλος του καλοκαιριού, το ραντεβού είχε κανονιστεί στη γωνία Ναυαρίνου και Ζωοδόχου Πηγής (για τους γνωρίζοντες). Καθίσαμε με τη συγγραφέα στο ξύλινο τραπέζι και συζητήσαμε παρέα με παγωμένο λευκό κρασί και μπόλικους φίλους στα πέριξ. Ακολουθεί μία γεύση για το τι διαδραματίστηκε :

Στο τελευταίο σας βιβλίο περιγράφετε δύο 24ωρά της ζωής έξι διαφορετικών χαρακτήρων, που στην πραγματικότητα αφορούν μόλις τρείς... Εξηγήστε μας ποιοι είναι αυτοί οι πρωταγωνιστές; 

Είναι νέοι, στην ηλικία των τριάντα με τριάντα πέντε χρόνων και ένας περίπου πενηντάρης. Ζουν μίαν άνετη -οικονομικά- ζωή και κάποιοι είναι καριερίστες. Πρόκειται για κατοίκους μιάς σύγχρονης μεγαλούπολης, διαθέτουν κοινωνικές γνωριμίες αλλά βιώνουν την απομόνωση και το ανεκπλήρωτο, όπως και αρκετοί άνθρωποι γύρω μας στο σήμερα. Το είδος της ζωής που κάνουν τους έχει αναγκάσει να έχουν κάποια μυστικά. Αυτά διαπλέκουν τις ζωές τους... περιπλέκοντάς τους και, έτσι, το μυθιστόρημα τούς συναντά και τούς παρακολουθεί σ’ αυτό ακριβώς το χρονικό σημείο.

Ποιοι λόγοι έχουν οδηγήσει τους ήρωες σας σ’ αυτή τη διπλή ζωή;

Το γεγονός ότι έχουν αρνηθεί ν’ αντιμετωπίσουν τους εαυτούς τους, κατά πρώτον, και τις επιθυμίες και τα θέλω τους, εν συνεχεία. Είναι μια κατάσταση που συμβαίνει συχνά και σε πολλούς από εμάς. Όχι ακριβώς όπως συμβαίνει στους ήρωες του βιβλίου, αλλά κατ’ αναλογίαν.
Και αυτή η άρνηση της πραγμάτωσης των βαθύτερων επιθυμιών μας, που μπορεί να προκαλείται από πολλές καταστάσεις και κυρίως από φόβο, μας οδηγεί με τη λογική να βρίσκουμε αρκετές δικαιολογίες για την επιλογή να κάνουμε μια ζωή πολύ διαφορετική από αυτήν που χρειαζόμαστε και που μας εκφράζει. Αυτό δημιουργεί πολύ θυμό. Δημιουργεί συναισθηματικές εκρήξεις, οι οποίες όταν δεν εκφράζονται, συστρέφονται και γεννούν νοσηρότητα. Πολλές φορές μοιάζει να είμαστε θύματα των επιλογών κάποιων άλλων, που έχουν αποφασίσει πριν από εμάς για μας, για το είδος της ζωής μας και την εξέλιξή της. Αλλά κάπου βαθιά μέσα μας γνωρίζουμε όλοι ότι η ευθύνη είναι ατομική. Αυτό μας θυμώνει περισσότερο, έστω κι αν διαλέγουμε τρόπους οικτρά βίαιους για να ξεσπάσουμε την ακόρεστη εσωτερική μας οργή.

Τι είναι αυτό που μας φρενάρει να πετάξουμε αυτά που μας "χαλάνε";

Νομίζω ο φόβος. Ο φόβος απέναντι στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε, αφού είμαστε κοινωνικά όντα, και φυσικά απέναντι στον εαυτό μας. Έχουμε μεγαλώσει και έχουμε γαλουχηθεί με πρότυπα που αδυνατούμε να ξεφύγουμε. Φοβόμαστε την απόρριψη. Την απόρριψη των γύρω, την απομόνωση. Πασχίζουμε να χτίσουμε έναν χαρακτήρα και μια ζωή που θα είναι αποδεκτά. Κάθε στραβοπάτημα που πιθανόν να ραγίσει την εικόνα φαίνεται να είναι οδυνηρό. Δεν αντέχεται. Επίσης, το κενό και το ανικανοποίητο, το αίσθημα της διαρκούς έλλειψης είναι διαδικασίες επώδυνες.

Ξέρουμε τον τρόπο για να τα αποβάλλουμε;

Ίσως και να τον ξέρουμε, αλλά όσο παραμένουμε στην ίδια κατάσταση, εκείνο που υπολογίζουμε είναι το κόστος. Είναι μια κατάσταση που δημιουργεί αφ’ ενός μια μόνιμη γκρίνια κι αφ’ ετέρου διαιωνίζει το βόλεμα. Οι ήρωες του μυθιστορήματος πάντως, όταν βρίσκονται στη δική τους οριακή στιγμή ρισκάρουν να σπάσουν τους καθρέφτες  τους. Ο ένας μάλιστα στη θέση τού σπασμένου δεν βάζει έναν άλλον καινούργιο. Γιατί και τότε θα έβλεπε το είδωλο που θα ήθελε και τον εξυπηρετούσε. Σπάζει τον καθρέφτη του για να δει τον εαυτό του. Τον βλέπει και τον αποδέχεται. Δεν τον αντιμετωπίζει όμως. Και σ’ εκείνο το σημείο ξαναβρίσκει τον άνθρωπο μέσα του. Βρίσκει την καρδιά του. Αλήθεια, σε ποιάν άκρη βρίσκεται η καρδιά μας μέσα στη ζωή μας; Μέσα στην καθημερινότητά μας;

Γιατί όμως δίνουμε περισσότερη σημασία σε αξίες που μας κάνουν λιγότερο ευτυχισμένους;

Οι ήρωες του βιβλίου ζουν το σήμερα στο έπακρο. Όπως κι ο κάθε ζωντανός άνθρωπος δίπλα και γύρω μας, πίστεψαν κι αυτοί βασισμένοι στο μοντέλο της ζωής και τις εμπειρίες τους πως οι εξωτερικές αναζητήσεις, η υλική εξασφάλιση και το κυνήγι όλων αυτών των καταστάσεων που ονομάζουμε επιτυχία και επιτυχημένη ζωή, θα τους έκανε να αισθανθούν και εσωτερικά ασφαλείς και πλήρεις. Όμως ποιες είναι οι αξίες που έχουμε σήμερα; Κανονικά η αξία σαν έννοια δεν θα έπρεπε να διαχωρίζεται σε αξία που μας κάνει περισσότερο ευτυχισμένους και σε αξία που μας κάνει δυστυχισμένους. Η αξία δεν μπορεί να ορίσει το μέτρο της ευτυχίας γιατί ορίζεται από εμάς, όπως επίσης και το μέτρο της ευτυχίας ή της δυστυχίας ορίζεται από εμάς. Οπότε σημασία έχει αν υπερτιμούμε πράγματα και καταστάσεις των οποίων η αξία εκ προοιμίου είναι χαμηλή. Σ’ αυτήν την περίπτωση έχουμε κατεβάσει εμείς οι ίδιοι τον πήχυ της ευτυχίας μας. Και στο "γιατί" της ερώτησής σας καλείται να απαντήσει ο καθένας μας ατομικά : Τι χρειάζομαι; Τι είμαι; Ποιος είμαι; Ποιο είναι το μέτρο μου; ποια η αποτίμηση του εαυτού μου;

Από πού ορμώμενη γράψατε αυτό το αφήγημα-μυθιστόρημα;

Αφορμές πήρα από αυτά που συμβαίνουν γύρω μας και είναι ένα κομμάτι πραγματικότητας που βιώνουμε όλοι μας, όπως επίσης και τα αδιέξοδα μέσα στα οποία έχει περιπλακεί η ζωή μας.

Πόσο τυχαία είναι η επιλογή των χαρακτήρων σας;

Δεν είναι καθόλου τυχαία, αν και ο ένας ήρωας, ο τρομοκράτης, θα μπορουσα να πω ότι αυτοπαρουσιάστηκε μπρος μου. Σε γενικές γραμμές, πάντως, οι ήρωες ζουν κομμάτια πραγματικής ζωής πραγματικών ανθρώπων, που ορισμένες συγκυρίες της ζωής διασταυρώθηκαν μαζί μου.

Και γιατί επιλέξατε αυτούς τους χαρακτήρες και οχι άλλους;

Γιατί ακριβώς κοίταξα γύρω μου, κοντά μου, πολύ κοντά μου. Και έπαθα σοκ. Και το σοκ μάλλον ήταν ότι η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική από αυτό που νόμιζα ότι είναι πραγματικότητα.  Δεν γνωρίζω μόνο ανθρώπους σαν τους ήρωες του βιβλίου, οπωσδήποτε, αλλά οι άνθρωποι αυτοί είναι στα διπλανά μας σπίτια. Το φαίνεσθαι και η υποκρισία που διακρίνει την οικογένεια και την κοινωνία τους ντύνει με τα καλά τους, τους μακιγιάρει, τους λουστράρει και προσπαθεί να θολώσει την οπτική και την κρίση των υπολοίπων,  μειώνοντας  τα συμβαίνοντα ή προσπαθώντας να μηδενίσει τις συνέπειες, και φτάνοντας κάποια στιγμή στο σημείο να τους εξιλεώσει ή και να τους οδηγήσει στη κάθαρση χαρίζοντάς τους απλόχερα μεγαλόσχημους τίτλους και εξιδανικευμένα κοινωνικά προφίλ. Δεν ισχυρίζομαι ότι τέτοιοι άνθρωποι αποτελούν την πλειοψηφία, αλλά οπωσδήποτε δεν είναι μειοψηφία. Το θέμα είναι αν τελικά μας συμβαίνει αυτό που συμβαίνει και στους ήρωες του βιβλίου : αν δηλαδή παραδεχόμαστε μπροστά στον καθρέφτη μας την αλήθεια κι αν μετά από αυτό αναζητούμε το φως.

Ως αναγνώστρια και όχι ως δημιουργός ποιά σημεία θα ξεχωρίζατε απο το βιβλίο;

Όσο και να το θέλω  η αλήθεια είναι πώς  δεν μου είναι εύκολο να ξεχωρίσω κομμάτια του.
Θα σας μεταφέρω όμως τις απόψεις κάποιων ήδη αναγνωστών, που μου έχουν πει τη δική τους γνώμη. Κάποιοι θεωρούν πολύ δυνατό το πρώτο κεφάλαιο, κάποιοι άλλοι την ερωτική συνάντηση της Bianca και του Night Walker, ορισμένοι  βρίσκουν ενδιαφέροντες τους διαλόγους του chatting, κάποιοι άλλοι το κεφάλαιο όπου ο Nero βιώνει τη σκοτεινή νύχτα της ψυχής του, κάποιοι το τελευταίο κεφάλαιο, ορισμένοι το κεφάλαιο με τη γρήγορη εναλλαγή των γεγονότων που έχει πολύ και εναλλασσόμενη δράση και κάποιοι, επίσης, σοκαρίστικαν από τις συνθήκες της ζωής που περιγράφονται.

Στην αρχή του βιβλίου αναφέρετε μια φράση του Χάνεκε. Πόσο επηρεάζει τις διαπροσωπικές μας σχέσεις η συγκεκριμένη  ιδεολογία?

Επειδή το "εγώ" περισσεύει καθημερινά σε όλο το φάσμα των σχέσεών μας, αυτό συνιστά φασισμό. Ο φασισμός χρειάζεται την απομόνωση και την περιχαράκωση. Την εσωτερική. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, είτε ατομική είτε συλλογική που ο αποκλεισμός περισσεύει και η ανταλλαγή της καρδιάς δεν συμβαίνει, υπάρχει φασισμός. Ο φόβος του να συνυπάρξεις ή να μοιραστείς, η αρπακτικότητα με το πρόσχημα του εδώ και τώρα, ο φόβος κάθε πιθανής απώλειας διατηρεί ή εφευρίσκει όλο και περισσότερες ευκαιρίες και κανόνες δεσμεύσεων και ελέγχου.  Αυτού του είδους οι συμπεριφορές είναι φασιστικές ακόμα και στην περίπτωση που κάποιος μέσα σε μία σχέση επιλέγει το ρόλο του θύματος. Ο φασισμός δεν ασκείται μόνο από εκείνον που έχει τον έλεγχο, αλλά και από εκείνον που τον αποδέχεται είτε προσπαθεί να τον αποτινάξει είτε επειδή καταπιέζεται και συνθλίβεται. Ο φασισμός σε συλλογικό ή ατομικό επίπεδο έχει πάντα αναφορά στη μονάδα. Όπως και κάθε τι. Και τελικά, για να κάνουμε μία ακόμη σύνδεση του φασισμού ως μότο του βιβλίου και των ηρώων του, όταν θέλεις μονάχα να παίρνεις τα πάντα που θεωρείς ότι δικαιούσαι και να επιβάλλεις το δικό σου τρόπο σκέψης ή αντίδρασης στα πράγματα, τι άλλο υπάρχει εκτός από από φασισμός;

Τελικά "Η Ζωή είναι εδώ" ή "Η Ζωή είναι αλλού"  κατά Κούντερα;

Ο Γιάρομιλ, ο ήρωας του Κούντερα, ψάχνει τη ζωή αλλού από εκεί που είναι. Είναι κι αυτός απομονωμένος εξαιτίας της μητρικής αγάπης που τον κυνηγά και που έχει σκηνοθετήσει τη ζωή του και εξαιτίας των ευαισθησιών του, που του δημιουργούν πρόβλημα στη ζωή και τις σχέσεις του με τις γυναίκες. Γίνεται τελικά οπαδός του καθεστώτος και καταδότης. Και οι ήρωες του «H Ζωή είναι εδώ» βρίσκονται σ’ ένα παρόμοιο οριακό σημείο με τον Γιάρομιλ. Αναζητούν τη ζωή, που είναι από άλλους "έτοιμη", είτε από φόβο να ακολουθήσουν το δρόμο που θέλει η καρδιά τους, είτε εγκλωβισμένοι σε στρεβλές πεποιθήσεις για το τι είναι ζωή και ειδικότερα τι θεωρείται "επιτυχημένη ζωή, κοινωνικές σχέσεις και καριέρα". Όμως υπάρχει ένα οριακό σημείο στους ήρωες του "Η Ζωή είναι εδώ" : θα πρέπει να διαλέξουν αν θα μείνουν με τη σκοτεινή τους πλευρά ή αν θα αποφασίσουν να αφήσουν το φως να γλιστρήσει από μια χαραμάδα και να γίνει δρόμος τους. Τελικά ανακαλύπτουν ότι η ζωή δεν ήταν εκεί που την ζούσαν αλλά εδώ που ετοιμάζονται να βαδίσουν τώρα. Η ζωή άλλωστε είναι πάντα εκεί που είμαστε ολόκληροι : mε το σώμα, τον νου και την καρδιά μας.

H Nατάσα Ζαχαροπούλου είναι συγγραφέας και ποιήτρια. Έχει εκδώσει τα μυθιστορήματα "Ίχνος κραγιόν η νύχτα" (Ανατολικός, 1996) και "Η Ζωή είναι εδώ" (Ανατολικός, 2009), τις συλλογές διηγημάτων "Κι ας με ταξιδεύεις όπου" (Λύχνος, 1995) και "Όπου ορίζει το φιλί" (Ανατολικός, 1999) και τις ποιητικές συλλογές "Να σ' έχω" (Λύχνος, 1995) και "Ατμός" (Ανατολικός, 2008).